Υπάρχει ένα χόρτο που έχει μια υπέροχη πικράδα μαζί με μια ελαφριά γλυκύτητα, που δεν μοιάζει με κανένα άλλο και είναι σήμα κατατεθέν της κρητικής κουζίνας. Είναι το περιβόητο σταμναγκάθι, που τα τελευταία χρόνια έχει κουρσέψει όλα τα γκουρμέ εστιατόρια της Ελλάδας -και όχι μόνο- ανακηρύσσοντας εαυτόν ως χόρτο απαραίτητο σε κάθε γαστρονομική αναζήτηση.
Ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των άγριων ραδικιών και το όνομά του σημαίνει ότι μιλάμε για έναν μικρό αγκαθωτό θάμνο, τόσο αγκαθωτό όσο να κάνει απλώς δύσκολη τη ζωή των Κρητικών που αποφασίζουν ν’ ασχοληθούν μαζί του.
Στην επιστημονική του ονομασία, το σταμναγκάθι λέγεται Cichorium Spinosum και όσον αφορά τη λεκτική συνύπαρξη της στάμνας με το αγκάθι, λέγεται ότι ευθύνεται μια παλιά συνήθεια των Κρητικών να καλύπτουν με αυτά τα χόρτα τα στόμια των σταμνών με το νερό για να εμποδίζονται τα μαμούνια και τα έντομα να κάνουν… βουτιές στο πόσιμο χρυσάφι.
Εκτεταμένες αναφορές στο σταμναγκάθι κάνει ο Διοσκουρίδης, που το χαρακτηρίζει φάρμακο για πολλές παθήσεις και συστήνει αρκετές εφαρμογές του, και κυρίως τις αντισηπτικές αλλά και τις αντιρευματικές. Αν και συναντά κανείς σταμναγκάθι κυρίως στο οροπέδιο του Ομαλού, πολλές φορές θα βρει διάφορους «συγγενείς» του ακόμη και δίπλα στα θάλασσα, όπως τα γυαλοράδικα.
Το κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι μέχρι και το τέλος της άνοιξης είναι πράσινα τρυφερά εδέσματα που τρώγονται ευχάριστα ακόμη και ωμά με λάδι και ξίδι και το καλοκαίρι μοιάζουν ολόιδια με κατάξερα γαϊδουράγκαθα και δεν πλησιάζονται ούτε από κατσίκες.
